مسائل حکمرانی

مسائل حکمرانی

اخلاق و کارآمدی نظام سیاسی

نوع مقاله : یادداشت تخصصی

نویسنده
عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی
چکیده
این یادداشت به واکاوی نسبت بنیادین میان اخلاق و کارآمدی نظام سیاسی می‌پردازد و کارآمدی را بر پایه‌ی دو شاخص محوریِ «رسایی» (درستی کارکرد درونی) و «سازواری» (انطباق‌پذیری با پیرامون و تحولات) تعریف می‌کند. نویسنده بر این باور است که کارآمدی سیاسی ماهیتی ایستا ندارد، بلکه مستلزم صیرورت و پویایی مداوم برای گریز از جمود ساختاری است؛ امری که اخلاق به مثابه‌ی واسطهٔ میان نظر و عمل و شکل‌دهنده‌ی خصلت و منش کارگزاران، ضامن تحقق آن به شمار می‌رود. در این چارچوب، با نقد رویکرد فردگرایانه‌ی لیبرال -که سامان جمعی را نادیده می‌انگارد- بر ضرورت گذار به اخلاقی رابطه‌مند تأکید می‌شود. مقاله با بهره‌گیری از مفاهیم تبارشناسی قدرت (میشل فوکو) و کثرت‌گرایی سیاسی (هانا آرنت)، نشان می‌دهد که تحول در فهم قدرت مستلزم بازنگری در چشم‌انداز اخلاقی است؛ به‌گونه‌ای که «خودآیینیِ» فردمحور کانتی جای خود را به «دیگرآیینی»، تقدم مسئولیت در قبال دیگری و توجه به گروه‌های خرد و اقلیت‌ها می‌دهد. در نهایت، کارآمدی نظام سیاسی در گرو پیوند میان رسایی کارکردی و سازواریِ اخلاق‌محوری دانسته می‌شود که توانایی پاسخ‌گویی به تکثر اجتماعی و ایجاد تعادل میان اهداف فردی و جمعی را داراست.
کلیدواژه‌ها