مسائل حکمرانی

مسائل حکمرانی

مسأله‌ی کارآمدی دولت از منظر رهیافت وجودی

نوع مقاله : یادداشت تخصصی

نویسنده
دانشیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
چکیده
این مقاله مسأله‌ی کارآمدی دولت را از منظر «رهیافت وجودی» بررسی می‌کند و نشان می‌دهد کارآمدی مفهومی ثابت و مستقل از چارچوب نظری نیست؛ مفاهیم اجتماعی «پارادایمیک»اند و پیش از هر سنجش باید روشن شود کارآمدی در کدام رهیافت سنجیده می‌شود. نویسنده نخست معانی کارآمدی را در نظریه‌های اجتماعی مرور می‌کند، مثل کارکردهای تخصیصی، توزیعی و نمادینِ نظام سیاسی، و تناسب داده و ستانده (Input/Output). اما از منظر وجودی، وجود انسانی به وجود مادی محدود نیست و کارآمدی دو جزء دارد: صوری و تکنیکال، و تجویزی و هنجاری. در کاربست بر دولت، پرسش بنیادی این است که ضرورت تأسیس دولت چیست و چه خلأیی را پر می‌کند؛ کارآمدی را باید با تحقق همان دلیل اولیه سنجید. با ارجاع به حکمت متعالیه و فلسفه‌ی اخلاق، تأکید می‌شود که سازوکارهای فنی بدون غایتِ معنادار موجب سعادت نمی‌شوند و نسبت کارآمدی با سامان اجتماعی همانند نسبت فضیلت عدالت با قوای نفسانی و اجتماع بدن است که به اعتدال و تنظیم می‌انجامد. افزون بر این، تأمین کارآمدی لزوماً بر عهده‌ی دولت نیست، بلکه با بسترهای تاریخی و مشروط به رابطه‌ی دوسویه و متقابل میان حقوق و تکالیف دولت و شهروندان محقق می‌شود. در نهایت، کارآمدی اصیل، دولتی است که نهادهایش با پذیرش آگاهانه‌ی مردم، در خدمت حیات انسانی و خیر عمومی عمل کنند و در رابطه‌ای دیالکتیکی، هر اندازه به دولت قدرت بیشتر داده شود، باید به شهروندان نیز حقوق و امکان مطالبه داده شود.
کلیدواژه‌ها