مسائل حکمرانی

مسائل حکمرانی

دیالکتیک سازنده‌ی دولت و شخصیت

نوع مقاله : یادداشت تخصصی

نویسنده
پژوهشگر جامعه‌شناسی دولت
چکیده
این مقاله می‌کوشد از پرسش «دولت چیست؟» فراتر رفته و به پرسشی بنیادی‌تر برسد؛ چرا انسان‌ها، در همه‌ی تجربه‌های تاریخی، ناگزیر به سوی ساختن دولت رفته‌اند؟ نویسنده نخست نشان می‌دهد که تعاریف رایج از دولت همواره به استعاره‌هایی چون ماشین، ساختمان، دستگاه و سازمان تکیه می‌کنند؛ استعاره‌هایی که فهم را آسان می‌کنند اما تصویری پایدار و درون‌ماندگار از دولت می‌سازند و از واقعیت آن فاصله می‌گیرند. آنچه این استعاره‌ها بازنمایی نمی‌کنند، عنصری است که در گفتار روزمره و حتی متون علمی به دولت نسبت داده می‌شود؛ اراده، میل و مسئولیت. یعنی همان چیزی که نویسنده آن را «شخصیت» دولت می‌نامد. مقاله سپس با خوانش توکویل و ماکس وبر نشان می‌دهد که در جهان مدرن، با غلبه‌ی بوروکراسی و عقلانیت ابزاری، تنشی تازه پدید آمده است؛ تنشی میان شخصیت و نظم، میان اراده و ابزار. چهره‌ی «دولتمرد» در برابر «سیاستمدار» صورت نمادین همین دگردیسی است. در پایان استدلال می‌شود که نه تأکید بر شخصیت به بهای نابودی نظم راهگشاست و نه تکیه‌ی یک‌جانبه بر قانون‌گرایی و عقلانیت برای حذف شخصیت از سیاست؛ هر دو مسیر می‌توانند به انحطاط بینجامند. دولت پدیده‌ای طبیعی نیست، اما گریزناپذیر است و تنها با پاسداشت همزمان شخصیت و نظم می‌توان از فرود آمدن آن جلوگیری کرد.
کلیدواژه‌ها