مسائل حکمرانی

مسائل حکمرانی

پیدایش لیبرالیسم؛ برداشتی از کتاب زیست-سیاست میشل فوکو

نوع مقاله : یادداشت تخصصی

نویسنده
پژوهشگر اندیشه‌ی سیاسی
چکیده
این نوشته برداشتی تحلیلی از بخش نخست درسگفتارهای «تولد زیست-سیاست» میشل فوکو است و به پیدایش لیبرالیسم به عنوان فنی تازه از حکومتداری می‌پردازد. پرسش محوری این است که آزادی چگونه از موضوعی بیرونی برای حکومت به شرط امکان‌پذیری و ابزار آن تبدیل شد. فوکو دولت را پیشینی و بدیهی نمی‌داند و تاریخ آن را تاریخ کردارهای حکومت‌داری می‌خواند. نخستین گام، پیدایش «مصلحت دولت» در میانه‌ی قرن شانزدهم است؛ اندیشه‌ای که دولت را به هدفی درونی برای رشد و بقا بدل کرد و بر سه پایه‌ی مرکانتیلیسم، دولت پلیسی و موازنه‌ی قدرت میان دولت‌های اروپایی تکیه داشت. در ادامه، با ظهور اقتصاد سیاسی در قرن هجدهم، محدودیت دولت از بیرون (قانون طبیعی، الهی یا سنتی) به خودمحدودسازی درونی و معیار کارآمدی تغییر یافت. در این چارچوب، بازار از محیط عدالت به محیط «حقیقت» بدل شد، منشأ قانون به سود و فایده منتقل گشت و ایده‌ی پیشرفت جایگزین موازنه شد. نویسنده نشان می‌دهد که لیبرالیسم در این معنا بیش از یک ایدئولوژی، شیوه‌ای از اندیشیدن و تکنیک حکمرانی است که جهان امروز را هنوز شکل می‌دهد.
کلیدواژه‌ها